Niemodlin

Historia parafii i kościoła do 1945

Trudno dokładnie określić, kiedy powstał kościół, a zaraz parafia w Niemodlinie. Legendy mówią, że pierwsza kaplica powstała w naszym mieście po tym, jak nauczył tam Św. Wojciech w czasie swoich wędrówek do Czech i Moraw. Jednak pierwszym dokumentem potwierdzającym istnienie kaplicy w Niemodlinie jest pismo wydane w roku 1224. W dokumencie z roku 1290 znajduje się imię i nazwisko proboszcza z Niemodlina, zatem na pewno istniał już kościół, a także parafia. Osoba proboszcz z naszego miasta musiała już być bardzo ważna, gdyż występuje on w roli świadka procesu sądowego. Kolejne lata to czas rozbudowy kościoła i rozwoju parafii. Szczególnym czasem rozwoju była

I połowa XIV wieku, wtedy to powstała świątynia przypominająca kształtem dzisiejszą. Ważnym wydarzeniem było ustanowienie Kolegiaty Niemodlińskiej w 1389 roku. Od tego momentu parafia zyskała na znaczeniu i był to czas wzmożonego rozwoju, przede wszystkim w kwestii duchowej, bowiem odprawiono w naszej świątyni kilka Mszy Świętych, Liturgię Godzin, a pracowało w niej kilku kanoników. Jednak z biegiem lat kolegiata traciła na znaczeniu i już nigdy nie osiągnęła zamierzonego wcześniej celu, chociaż istniała do 1810 roku. Wiek XV to kolejny okres rozbudowy majątku kościelnego, w tym podwyższenie wieży kościoła i wybudowanie nowej plebanii. Po latach pomyślności nastały trudne lata dla niemodlińskiej kolegiaty. W XVI w. w Europie powstał i rozszerzył się protestantyzm, który bardzo ochoczo został przyjęty w Niemodlinie. Na początku XVII w. wyznawcy nowej religii stanowili większość mieszkańców miasta. W kolegiacie utrzymało się tylko trzech wikarych i proboszcz, a w mieście pozostało tylko 20 rodzin katolickich. Dlatego też od 1619 roku do 1622 roku w kościele parafialnym odprawiane były także nabożeństwa ewangelickie. Po sprzeciwie ówczesnego proboszcza zakazano nabożeństw protestanckich. Mała ilość katolików spowodowała, że parafia i kościół bardzo zubożały.

17 czerwca 1640 roku kościół praktycznie całkowicie spłonął. Został odbudowany w 1651 roku z inicjatywy ówczesnego proboszcza Leonarda Fromholda. Niestety już 1655 roku w wieżę trafił piorun, który spowodował pożar, który strawił sporą część wieży i strychu.

W 1701 roku proboszcz Andreas Heyman wybudował stajnie oraz budynki gospodarcze, w których powstało gospodarstwo przyparafialne. W następnych latach proboszczami byli: Andreas Anton Richter, Carl Sigmunt Rzeczkowski, Andreas Stoszek, Johann Anton Knabe, Fransz Gramoshon oraz Karl Stonisch. W 1781 roku znów miało miejsce uderzenie pioruna, a zatem kolejny pożar bogaty w straty. W roku 1810 w czasie sekularyzacji Kolegiatę Niemodlińską zniesiono do rangi parafii z proboszczem i dwoma wikarymi, a ponadto przyłączono jako filie parafię Gracze i Rogi. Pierwszym proboszczem po tych zmianach został Franz Siegmund. Za jego czasów przeprowadzono gruntowną renowację głównego ołtarza, który groził zawaleniem. Następca, ks. Carl Ilnger, od 1862 roku prowadził gruntowne prace konserwatorskie, dzięki czemu kościół został całkowicie odrestaurowany według pierwotnego stylu pod kierunkiem radcy budowlanego Lüddecka z Wrocławia.

W 1864 roku rozbudowano wieżę, której wygląd został zachowany do dziś. Rok później odnowiono elewację zachodnią wraz z piękną fasadą przypominającą słowa Jezusa: „W domu Ojca mego jest mieszkań wiele”. W 1888 roku wybudowano nowe organy, które zachowały się do dziś z drobnymi zamianami. Z kolei w 1909 roku zostały one odnowione przez Hugona z Wrocławia, lecz niestety w czasie I Wojny Światowej kościół musiał oddać na cele wojenne piszczałki organów, które dopiero w 1928 można było zastąpić nowymi. Czasem szczególnego rozwoju były także czasy panowania Fryderyka Praschmy, który stał się mecenasem naszej parafii. W 1891 hrabia Fryderyk z okazji srebrnego jubileuszu swojego małżeństwa ofiarował kościołowi kosztowną monstrancję, używaną do dziś. Zakupiono w tym czasie również inne elementy wyposażenia: figury, kielichy i sztandary, które niestety niezachowany się do dziś. W 1899 roku odmalowano wnętrze kościoła. Niestety w czasie tych prac zamalowano część pięknych zdobień i roślinny ornamentów. Początek XX wieku był bardzo spokojny dla niemodlińskiego kościoła. Od 1903 roku proboszczem był ks. Leon Steinhaf. W czasie jego służby nie przeprowadzono żadnych prac a rozwój parafii także był bardzo spokojny. W czasie I i II Wojny Światowej kościół bardzo nie ucierpiał. Ostatnim proboszczem z czasów niemieckich był Otto Elsner. Był to bardzo dobry proboszcz. Niestety w lutym 1945 r. wraz ze swoimi wiernymi opuścił Niemodlin przed zbliżającym się frontem. Zatrzymał się w Łabędach pod Gliwicami skąd z powrotem pieszo wrócił do Niemodlina. Niemodlin już wówczas zajęty był przez wojska polskie i sowieckie. W domu parafialnym znajdował się szpital dla sowieckich żołnierzy. Ksiądz Elsner pierwszą po powrocie Mszę Św. odprawił w domu swoich parafian w Lipnie a następnie odprawiał msze w stodole na obrzeżach. Również mógł sprawować nabożeństwa w kaplicy zamkowej i szpitalnej a także w barakach w pobliżu zamku. W Boże Ciało w 1946 roku otrzymał ostateczny rozkaz opuszczenia Niemodlina. Udał się w okolice miejscowości Peine (miejscowość w Niemczech koło Hanoveru) gdzie też zatrzymało się większość jego parafian. Do Niemodlina przybył ksiądz Woronowicz, repatriowany z ziem dawnej Rzeczpospolitej. Dla miasta i dla parafii zaczęła się nowa epoka.

Historia parafii i kościoła od 1945

W roku 1945 na skutek zmian granic po II Wojnie Światowej, kościół i parafia w Niemodlinie zostały przejęte przez polską administrację kościelną (od 1972 roku diecezję opolską). Zaraz po nastaniu nowego proboszcza w 1946 roku (wspomnianego już ks. Stanisława Woronowicza) roku przeprowadzono renowację kościoła, wyburzono mur przy ulicy Nyskiej i kamienicę Hoffmanna, blokującą swobodny wyjazd z miasta w kierunku Nysy. Część muru położonego niżej przebudowano i przesunięto w stronę kościoła. Zlikwidowano również pomnik stojący przy murze kościoła, upamiętniający Niemodlinian poległych w czasie I Wojny Światowej. W 1950 roku dobudowano przybudówkę prowadzącą na chór muzyczny i wieżę. Kolejny proboszczem przez okres dwóch lat był: ks. Jan Tomaszewski, późniejszy rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Nysie. Za jego czasów zamontowano nowe dzwony na kościele. Kolejnymi proboszczami byli: ks. Edward Studziński oraz ks. Zbigniew Krukowski. Ich posługa przypadła na bardzo trudne czasy, dlatego też rozwój parafii był nieznaczny. Zupełnie nowy okres dla historii parafii pojawił się w 1961 roku, kiedy to proboszczem został ks. Henryk Słodkowski. Urodził się 17 kwietnia 1927 roku w Aleksandrii na Wołyniu. W 1955 roku ukończył studia teologiczno-filozoficzne w Nysie. Na początku przez 3 lata pracował w Bytomiu, od 1958 roku w parafii Katedralnej w Opolu. Od 1961 roku był proboszczem naszej niemodlińskiej parafii, a swoją posługę pełnił aż do przejścia na emeryturę w 2002 roku. Na zasłużonej emeryturze dalej swoją radą i pomocą wspierał niemodlińskich duszpasterzy, a swoją osobą zaszczycał wiele uroczystości gminnych. Dzięki niemu zostało przeprowadzonych wiele inwestycji. Przez 41 lat swojej posługi duszpasterskiej wychował kilka pokoleń parafian. Uczył nie tylko religii, ale i miłości do drugiego człowieka. Za jego czasów odmalowano częściowo świątynie, wybudowano kaplicę na cmentarzu i w szpitalu, wyremontowano organy, zakupiono nowe konfesjonały, położono nowe kafelki w kościele i wokół niego. Oprócz rozwoju materialnego kościoła, za jego czasów nastąpił ogromny rozwój duchowy parafian. Ks. Słodkowski zmarł 11 lutego 2005 roku. Parafia dziś

Od roku 2002 proboszczem parafii Niemodlin jest ks. Jerzy Chyłek. Od marca 2010 roku wspiera go rezydent, ks. Tomasz Józkowicz, a od września br. dodatkowo ks. wikary Grzegorz Kublin. Dziś parafia liczy 7120 mieszkańców. W skład parafii wchodzi Niemodlin oraz dwanaście sąsiednich miejscowości: Brzęczkowice, Gościejowice (wraz z przysiółkiem Gościejowice Małe), Grodziec I, Grodziec II, Jaczowice, Lipno, Michałówek, Piotrowa, Rzędziwojowice, Sady, Szydłowiec Śląski oraz Wydrowice. W Szydłowcu Śląskim znajduje się kościół filialny p.w. Najświętszego Imienia Maryi, w którym odbywają się Msze Święte w niedziele o godzinie 9.45, oraz w poniedziałki o 17.00. Druga filia to Grodziec, w którym znajduje się kaplica p.w. Jana Chrzciciela, gdzie Msze odprawiane są w niedziele o godzinie 8.00 oraz środy o godzinie 17.00. W kościele parafialnym Msze Święte odbywają się według stałego porządku. W niedzielę o godzinie: 7.00, 9.00, 11.00, 12.15 (dla dzieci) oraz 18.00. W tygodniu Msze Święte odprawiane są o 6.30 oraz 18.00. W ciągu roku wierni gromadzą się na nabożeństwach okresowych: różaniec, Droga Krzyżowa, Gorzkie Żale z kazaniem pasyjnym, nabożeństwa majowe oraz nabożeństwa czerwcowe. W czasie adwentu roraty rozpoczynają się o godzinie 18.00, a ich tematyka związana jest z materiałami przygotowanymi przez redakcję „Małego Gościa”. W naszej parafii jest duży kult Matki Boskiej, dlatego też w każdą sobotę o godzinie 17.30 jest nabożeństwo ku jej czci. Jednak największą popularnością cieszą się nabożeństwa fatimskie. Od roku 2005 w każdy 13 dzień maja, czerwca, lipca, sierpnia, września oraz października odbywają się owe nabożeństwa. Mają stały schemat i tak od godziny 16.00 jest możliwość skorzystania z Sakramentu Pokuty i Adoracji Najświętszego Sakramentu. O godzinie 18.00 jest Msza Święta ku czci Matki Boskiej Fatimskiej, po niej różaniec fatimski oraz procesja z figurą wokół kościoła. Nabożeństwu przewodniczą zapraszani księża z różnych zakątków naszej diecezji. Za czasów poprzedniego proboszcza parafia wymodliła następujących kapłanów: ks. Wacław Strąg, ks. Henryk Kaczmarek, ks. Marek Mazur, ks. Czesław Popowicz (przełożony we Wspólnocie Jerozolimskiej w Warszawie), ks. Andrzej Kiejza (pracownik naukowy KUL), ks. Marek Maszkowski (misjonarz na Madagaskarze), ks. Jerzy Maszkowski (misjonarz we Francji), ks. Piotr Kuszman (Wikariusz Biskupi w Mołdawii), ks. Rafał Bałamucki oraz ks. Wojciech Wąchała. W tym czasie następujące siostry zakonne złożyły śluby: s. Grażyna Dziedziak, s. Daniela Dybek, s. Anna Syguła (Misjonarka w Australii), s. Sabina Adamowska.

Architektura i wyposażenie

Kościół Parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Niemodlinie jest murowany, orientowany, wzniesiony w stylu gotyckim z przekształceniami barokowymi. Fundamenty są kamienne, a według najnowszych badań prawdopodobnie kościół osadzony jest na drewnianych palach, gdyż tereny wokół niego są bagienne i ilaste. Kościół od strony północnej i wschodniej otoczony jest ceglano-kamiennym murem wzniesionym w XVIII wieku. Na placu przed kościołem znajduje się zabytkowa kuta latarnia z początku XX wieku. Cały kościół jest otynkowany z wyjątkiem wieży i ściany zachodniej. Ściany prezbiterium rozczłonkowane są pilastrami, nawy filarami przyściennymi, prezbiterium zaś nakryte jest sklepieniem kolebkowo-krzyżowym z dekoracyjnymi żebrami stiukowymi z XVI wieku.

Do kościoła prowadzą dwie kruchty: główna – większa od zachodu i mniejsza od południa. W prezbiterium znajdują się sedilia gotyckie, prawdopodobnie z XIV wieku, zamknięte trzema trójlistnymi łukami nadwieszonymi na kamiennych wspornikach. W wieży wiszą 3 dzwony, w tym jeden renesansowy z napisem minuskulnym z 1522 roku, pochodzący z rozebranego drewnianego kościoła w Rogach, dwa pozostałe ferrytowe pochodzą z 1960 roku. W prezbiterium znajduje się ołtarz główny z obrazem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z fragmentami regencyjnymi, rokokowymi, a także dwie rzeźby św. Piotra i Pawła. Obraz Matki Bożej jest kopią obrazu Guida Reniego. Namalowany przez Molitora z Düsseldorfu – przedstawia Madonnę, która w otoczeniu aniołów wciąga do nieba członków rodziny hrabiowskiej. Ołtarze boczne późno barokowe z XVIII wieku. W lewym znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca nawiedzenie św. Elżbiety oraz rzeźby św. Anny i Joachima.

W prawym ołtarzu zaś znajduje się płaskorzeźba – Chrystusa ukrzyżowanego oraz rzeźby św. Marii Magdaleny i setnika. W kaplicy południowej ołtarz regencyjny z akantową dekoracją snycerską oraz rzeźbami św. Antoniego, św. Hieronima. W środku ołtarza obraz apoteozy św. Anny oraz owalny obraz św. Apolonii. Na sąsiedniej ścianie znajduje się obraz „Złożenie do grobu” z około 1800 roku. W kaplicy północnej ołtarz późnobarokowy z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. W tejże kaplicy mieszczą się zabytkowe rzeźby barokowo-ludowe z XVIII wieku (Chrystusa Frasobliwego oraz Matki Boskiej Bolesnej). W nawie głównej na ścianach bocznych znajdują się rzeźby: św. Jana Nepomucena (XVIII-XIX wiek), oraz Chrystusa. W kościele znajduje się barkowa ambona z XVIII wieku, naprzeciw której znajduje się rzeźba św. Franciszka. Na zewnątrz w południowej ścianie prezbiterium znajduje się ogrójec z barokowymi rzeźbami z XVIII wieku modlącego się Chrystusa i apostołów.